“Chiến dịch Hồ Chí Minh giữa lòng Paris” là cuốn hồi ký của nhà ngoại giao Võ Văn Sung, một trong những đại diện của Việt Nam tham gia ký kết Hiệp định Paris năm 1973 và là Đại sứ đầu tiên của Việt Nam tại Pháp. Cuốn sách không kể về các trận đánh trên chiến trường mà tái hiện mặt trận ngoại giao diễn ra tại Paris và Tây Bắc Âu trong giai đoạn từ sau Hiệp định Paris đến ngày 30/4/1975.
Cuốn sách gồm những hồi ức và ghi chép của tác giả về cuộc đấu tranh ngoại giao nhằm góp phần vào thắng lợi cuối cùng của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Nội dung chính có thể khái quát như sau:
Paris trở thành một “mặt trận” đặc biệt
Sau khi Hiệp định Paris được ký kết năm 1973, cuộc đấu tranh chưa kết thúc.
Đại diện Việt Nam tại Paris tiếp tục vận động các chính phủ, báo chí và dư luận quốc tế buộc Mỹ và chính quyền Sài Gòn phải tôn trọng Hiệp định.
Hoạt động ngoại giao được phối hợp chặt chẽ với diễn biến trên chiến trường trong nước.
Cuộc vận động quốc tế
Tác giả kể lại những cuộc gặp với chính khách, nhà báo, trí thức và các tổ chức hòa bình ở Pháp và châu Âu.
Nhiều phong trào đoàn kết với Việt Nam đã tổ chức mít tinh, biểu tình, hội thảo và vận động chính giới ủng hộ cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam.
Vai trò của cộng đồng người Việt tại Pháp
Một phần đáng kể của cuốn sách nói về Việt kiều yêu nước.
Họ tham gia tuyên truyền, gây quỹ, tổ chức các hoạt động chính trị và kết nối với bạn bè quốc tế để ủng hộ sự nghiệp thống nhất đất nước.
Những ngày cuối của chiến tranh
Khi quân giải phóng liên tiếp giành thắng lợi đầu năm 1975, không khí tại Paris cũng thay đổi nhanh chóng.
Đoàn ngoại giao Việt Nam vừa theo dõi sát diễn biến chiến sự, vừa chủ động truyền tải thông tin chính xác đến truyền thông quốc tế.
Chiến thắng ngày 30/4/1975 được tác giả mô tả như kết quả của sự phối hợp giữa ba mặt trận: quân sự, chính trị và ngoại giao.
Những câu chuyện hậu trường
Ngoài các sự kiện chính trị, sách còn có nhiều chi tiết đời thường về công việc của các nhà ngoại giao Việt Nam:
cách xử lý các tình huống nhạy cảm;
nghệ thuật đàm phán và ứng xử;
những mối quan hệ với bạn bè quốc tế;
những khó khăn trong điều kiện chiến tranh nhưng vẫn giữ được hình ảnh và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.
Giá trị của cuốn sách
Cuốn sách nổi bật ở ba phương diện:
Giá trị lịch sử: Cung cấp góc nhìn trực tiếp của người trong cuộc về mặt trận ngoại giao sau Hiệp định Paris.
Giá trị tư liệu: Ghi lại nhiều sự kiện, nhân vật và hoạt động quốc tế ít được biết đến trong giai đoạn 1973-1975.
Giá trị về ngoại giao: Thể hiện nghệ thuật tranh thủ dư luận quốc tế, xây dựng quan hệ với bạn bè nước ngoài và phối hợp giữa ngoại giao với các mặt trận quân sự, chính trị.
Thông điệp chính
Thông điệp xuyên suốt của tác phẩm là chiến thắng mùa Xuân năm 1975 không chỉ được tạo nên bởi các chiến dịch quân sự trên chiến trường, mà còn bởi một “chiến dịch” ngoại giao diễn ra ngay giữa lòng Paris, nơi Việt Nam tranh thủ sự đồng tình của cộng đồng quốc tế và tạo sức ép chính trị, góp phần vào thắng lợi cuối cùng của công cuộc thống nhất đất nước.
